Prawa człowieka

Prawa człowieka są dzisiaj ściśle skodyfikowane, formalnie uznawane na całym świecie, a międzynarodowe konwencje o ich ochronie podpisały niemal wszystkie kraje świata. Pozostaje pytanie, dlaczego od drugiej wojny światowej w blisko 300 konfliktach zbrojnych zginęło 90 milionów ludzi, głównie cywilów?

 

Dlaczego do odpowiedzialności nie zostali pociągnięci zbrodniarze wojenni, piastujący często najwyższe stanowiska we władzach cywilnych i wojskowych? Do chwili obecnej nie istnieje skuteczny sposób egzekwowania praw zapisanych w konwencjach i deklaracjach.

 

Krokiem naprzód było podpisanie w Rzymie w 1998 roku statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego. Jego zadaniem jest sądzenie indywidualnych sprawców zbrodni przeciwko ludzkości. Jednak jego skuteczność zależy od tego, jak wiele państw ratyfikuje jego statut; aby Trybunał zaczął działać, potrzebne jest do tego minimum 60 państw.

 

Organizacje pozarządowe działające na rzecz przestrzegania praw człowieka starają się chronić i promować prawa człowieka na świecie a także w środowiskach lokalnych. Helsińska Fundacja Praw Człowieka stworzyła model akcji organizacji pozarządowych, podejmowanych na rzecz praw człowieka. Akcje zostały ujęte w cztery kategorie:

 

działania polityczne: zwykle podejmowane przez duże, silne organizacje. Działania te służą wprowadzaniu zmian w polityce państw odnośnie praw człowieka. Mają na celu nie tylko wyrażenie potępienia dla państw, które naruszają prawa człowieka, ale także postulowanie lepszych praw i dostosowywanie prawa narodowego do międzynarodowych standardów.

 

działania prawne: obejmują znane metody stosowane przez organizacje pozarządowe. Jedną z nich jest udzielanie darmowego doradztwa prawnego faktycznym i potencjalnym ofiarom łamania praw człowieka, także w postępowaniu przed sądem. Inną metodą jest popieranie żądań kierowanych do władz o odszkodowania za wyrządzone krzywdy.

 

działania społeczne: działania podejmowane przez grupy społeczne w celu wywierania wpływu na rząd w sposób pokojowy. Formą podejmowania takich działań jest świadome nieposłuszeństwo wobec władz ustanawiających prawo, które może w jakikolwiek sposób zagrażać prawom człowieka. Podobne działania mogą być podejmowane przez jednostkę cieszącą się powszechnym autorytetem.

 

edukacja: najłatwiejszy sposób podejmowania działań przez organizacje pozarządowe w kwestii ochrony i poszanowania praw człowieka. Edukacja ta może zakładać różne cele i metody realizacji oraz może być kierowana do różnych grup społecznych. Ogólnie celem nadrzędnym jest uwrażliwienie innych na kwestię praw człowieka, szerzenie wiedzy na ten temat, kształtowanie postaw.

 

Oczywiście należy pamiętać, że pierwsze trzy działania mogą być podejmowane wyłącznie w państwach, w których prawa człowieka są szanowane. W przeciwnym razie takie działania mogą narazić organizacje lub pojedyncze osoby na utratę wolności lub życia. (źródło: Różni - równi, podręcznik dla prowadzących lekcje na temat praw człowieka, Stowarzyszenie Jeden Świat, Poznań 2003)